محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
235
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
و فراسيون ، هر يك دو ؛ بيخ سوسن كبود ، دو ؛ اصل السوس ، چهار ؛ انجير زرد ، ده دانه ؛ مويز بىدانه ، پانزده عدد با چهار رطل آب بجوشانند تا به ربع رسد ، پس سه حصه كرده و هر روز يك حصه را با لعوقات مناسب بنوشند . مقيئات : شرط آن است كه مكرر قى نكنند كه عادت شود و در خلاى معده ، جايز نيست و در ماهى دو بار مستحسن است و اگر مطلب دفع صفرا باشد ، قبل از خوردن مقيىء به يك ساعت شورباى ترش تناول نمايند و اگر مراد رفع بلغم باشد ماهى شور برشته قدرى تناول نمايند و بعد از قى چيزى كه تقويت معده كند بياشامند . و اگر مراد قى مرّه الصفرا باشد ، شيرينى تناول نمايند . شخصى را كه گردنِ بلند و سينهء تنگ باشد از قى منع بايد نمود . [ 458 ] مقيىء مرة السودا و مرة الصفرا : كه در تبهاى ربع و مركبه نافع است : كنگر زرد ، تخم ترتيزك ، تخم ترب ، جوز القى ، تخم شبت ، ملح هندى و تخم اسفناج ، بالسوية كوبيده ، به وزن او عسل بسرشند و دو مثقال او را تا سه مثقال در آبى كه شبت جوشانيده باشند حل نموده و بنوشند و اگر به قدر مقصود قى نياورده است ، آب شبت مطبوخ را با عسل بياشامند در اين وقت قى به افراط خواهد شد . [ 459 ] مقيىء ديگر جهت رفع مرة الصفرا و بلغم به صفرا آميخته : بيست درهم ترب را ريزه كرده ، با ده درهم شبت تازه و ده درهم نمك هندى و از تخم خربزه و تخم اسفناج ، هر يك چهار درهم بجوشانند در چهار رطل آب تا به ثلث رسد ، پس صاف نموده ، با سكنجبين بنوشند و قى كنند و اگر مراد دفع بلغم بيشتر باشد با عسل بنوشند . [ 460 ] مقيى ديگر جهت رفع رطوبات معده و مرة الصفرا و مرة السودا : ترب را بسيار ريزه كرده ، يك شبانه روز در سكنجبين عسلى خيسانيده و صاف نمايند و با كنگر زد تا نيم مثقال بنوشند . [ 461 ] مقيىء ديگر : تخم ترب ، تخم شبت ، تخم خربزه ، ريشهء خربزه و اصل السوس ، از هر يك سه مثقال جوشانيده و آب او را با كنكرزد و سكنجبين بنوشند . مسكنات قى : اما آنچه در تسكين قى صفراوى آزموده است اين است : زرشك بىدانه ، اناردان ترش ، سماق دانه بيرون كرده و پوست بيرون پسته ، از هر يك ، يك جزء ؛ طباشير ، گل سرخ و غوره خشك ، از هر يك نصف جزء ، نرم كوبيده تا سه مثقال او را با